Վերաբանաձեւուած Նախապայմանները․ «Ազդակ»
Խմբագրական
անթալիոյ մէջ կայացած դիւանագիտական ֆորումին ընթացքին թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարարը յայտարարած է, որ անգարան կը յուսայ, որ մօտ ժամանակներուն կը ստորագրուի խաղաղութեան պայմանագիր Պաքուի եւ Երեւանի միջեւ: Անոր համաձայն, ազրպէյճանի, թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ յարաբերութիւններու կարգաւորումը ունի տնտեսական առաւելութիւններ: անգարայի դիւանագիտութեան ղեկավարին բառերով` «մեր տարածաշրջանի դերը Միջին միջանցքի իրականացման հարցին մէջ չափազանց կարեւոր է: Քանի որ Հարաւային Կովկասի մէջ կայունութիւնը կարեւոր է այդ միջանցքի անվտանգութեան տեսանկիւնէն: «Զանգեզուրի միջանցք»-ը շատ կարեւոր ուղի է թուրքիոյ համար: Այս հարցին շուրջ մենք նաեւ կ՛աշխատինք Եւրոպական Միութեան հետ: ազրպէյճանի եւ Հայաստանի միջեւ խաղաղութեան պայմանագիրի ստորագրումը կը նպաստէ տարածաշրջանի բոլոր երկիրներու զարգացման: Մենք շատ մօտ ենք անոր»:
Հիմա տեսնենք այս մօտեցումներուն ընդառաջ այս անգամ ազրպէյճանի արտաքին գործոց նախարարին կատարած յայտարարութիւնը. ըստ անոր, «Հայաստանի եւ ազրպէյճանի միջեւ յարաբերութիւններու կարգաւորման հետ կապուած հիմնական հարցերը կրնան լուծուիլ յառաջիկայ ամիսներուն: Վերջերս այս ուղղութեամբ տեղի ունեցած են կարեւոր զարգացումներ: Կը կարծենք, որ Հայաստանի մէջ հանրաքուէի կայացումը, նոր Սահմանադրութեան ընդունումը, խաղաղութեան պայմանագիրի վերաբերեալ վերջնական փաստաթուղթերի ստորագրումը եւ անոնց վաւերացումը կրնան ճանապարհ հարթել»:
Ֆիտանի մօտեցումը պարզ է: Երեւան-անգարան կը շարունակէ պայմանաւորուած մնալ Երեւան-պաքուին հետ: Փաստօրէն թուրք դիւանագէտը կը խօսի երեք երկիրներու միջեւ հարցերու կարգաւորման փաթեթային դրուածքին մասին, ինչ որ անգարայի նախապայմանային քաղաքականութեան կէտերէն մէկն է:
Ապա, անգարայի ներկայացուցիչը յականէ անուանէ դարձեալ կը խօսի «Զանգեզուրի միջանցք»-ին մասին: Ինչ որ նորացուած նախապայմաններու գլխաւոր կէտն է:
Նախապայմանները կը շարունակուին այս անգամ պայրամովի ճամբով, երբ Երեւան-պաքուի կարգաւորումներուն համար կը յիշէ հանրաքուէն եւ Սահմանադրութեան փոփոխութիւնը: Անկէ ետք է միայն, որ ճամբան կը հարթուի դէպի խաղաղութեան պայմանագիրի ստորագրութիւն:
Ուրեմն, երկու արտաքին գործոց նախարարներու խօսքերէն կը հետեւցուին հետեւեալ ակնկալուած իրերայաջորդ քայլերը Երեւանի կողմէ:
Ա.- Զանգեզուրի միջանցքի տրամադրում:
Բ.- Հանրաքուէի կայացում եւ Սահմանադրութեան փոփոխութիւն:
Ասոնք նորացուած նախապայմաններն են: Դասական պայմանները ամփոփուած են երկրորդին մէջ, որովհետեւ, երբ նոր Սահմանադրութեամբ Անկախութեան հռչակագիրը կորսնցնէ իր իրաւական ուժը, ապա Հայաստանի արտաքին քաղաքականութենէն դուրս կու գան`
Ա.- Ցեղասպանութեան միջազգային ճանաչումին սատար կանգնիլը,
Բ.- Արցախի միաւորման հեռանկարը,
Գ.- Համայն հայութեան իղձերու կենսագործումը,
Դ.- Պատմական արդարութեան վերականգնումը:
Ահաւասիկ դասական, նորացուած նախապայմանները թուրքեւազրպէյճանական դաշինքին: Այս նախապայմաններու բաւարարումը Երեւանի կողմէ կ՛ակնկալուի մօտ ապագային, ըստ երկու դիւանագէտներուն, որպէսզի ճամբայ հարթուի թուրքիա-ազրպէյճան-Հայաստան հարցերու կարգաւորման` իբրեւ մէկ ամբողջական թղթածրար:
Խաղաղութեան գինն ու նախապայմանները վերաբանաձեւուած են յաջորդաբար անգարայի եւ պաքուի ներկայացուցիչներուն կողմէ:
Այս նախապայմաններուն չենթարկուելու կամ այս գինը չվճարելու միակ միջոցը Սահմանադրութեան փոփոխութեան հանրաքուէին ոչի ապահովումն է: