Թերեւս Անկապ Մտորումներ Հայ Մամուլի Մասին․- ՊԷՏՔ Է ԽՆԱՅԵԼ ԿՈՂՄՆԱՊԱՇՏ ԿԱՄ ԹԱՂԱՅԻՆ ԿԱԶԷԹ ԸԼԼԱԼՈՒ ՆՈՒԱՍՏԱՑՈՒՄԸ. Յ. Պալեան

Յօդուածներ – Զրոյցներ

Ոչ մէկ բան աւելի վտանգաւոր է քան տգիտութիւնը եւ անհանդուրժողութիւնը, երբ անոնք զինուած կ’ըլլան իշխանութեամբ:

Վոլթէր

            Ինչե՜ր կրնանք հասկնալ, եթէ հետեւինք Վոլթէրի նշուած խօսքին, եթէ քաջութիւն ունենանք դիտելու եւ դատելու:

            Ամէն անգամ որ մամուլի ազատութիւնը, այսինքն՝ խօսքի, օրակարգ կը դարձնենք, պէտք է յիշել եւ յիշեցնել Վոլթէրի պայքարը անհանդուրժողութեան դէմ, որմով կարծէք այսօր կ’առաջնորդուին միջազգային եւ ներազգային յարաբերութիւնները եւ վիճարկումները, վկայելով մարդկայնական խորքի պակասի մասին:

            Հակաճառելու մշակոյթ ստեղծուած է եւ այդ կը համարուի յանդգնութիւն, նորարարութիւն:

            Ո՞վ չի գիտեր, որ սփիւռքի մէջ հայկական մամուլ ունենալ եւ պահել հերոսութիւն է: Մամուլ՝ լայն առումով. թերթ, հանդէս, ձայնասփիւռ, հեռատեսիլ: Բայց այս պատճառ չէ, որ հայ մամուլը իր ծաւալը կերտէ եւ ինքզինք թաղային հեղինակութիւններու կամ տիրացուական ինքնագոհութիւններու ծառայութեան կոչէ, իր էջերը ներկելով անվաղորդայնով եւ անօգուտով:

            Ներկայի մեր դժուար պայմանները արգելք պէտք չէ ըլլան, որպէսզի լայնածիր խորհրդակցութիւն-վիճարկումի մը ձեռնարկուի ինչ կը վերաբերի մեր ժողովուրդին համար մամուլի դերին եւ անոր հունով՝ նաեւ մամուլի աշխատաւորին, մասնակից դարձնելով հանրութիւնը: Այս վիճարկումը ժողովրդավարութեան փորձարկութիւն է, որ զանգուածները կրնայ առաջնորդել քաղաքական հասունացման, որ կը նշանակէ՝ իր ճակատագրին տէր ըլլալու յանձնառութիւն:

            Մամուլը,- միշտ լայն առումով,- իմաստ ունի երբ չի հակակշռուիր խմբակցութեան մը, պետութեան կամ քաղաքական ուժի մը կողմէ, այսինքն՝ ազատ է, այլապէս լրագրողը եւ հրապարակագիրը կը դառնան խօսափող, կը կրկնեն տիրոջ ձայնը: Այս պատճառով ալ, իշխանութեան մը հարկատու չեղող մամուլը ժողովրդավարութեան վահանն է, մտածումներու եւ դատումներու խմորման ենթահողը, հետեւաբար՝ արդարութեան եւ յառաջդիմութեան մենաշնորհեալ տարածքը: Ան կարելի կը դարձնէ առարկայական տեղեկութիւններու տարածումը, ի հարկին անոնց շուրջ վիճարկումը, որպէսզի քաղաքացին գիտնայ ճիշդ կողմնորոշուիլ, չդառնայ գործիք, տէր ըլլայ իր ընտրանքներուն:

            Մամուլը, իր զանազան արտայայտութիւններով խիստ ազդու-վտանգաւոր բացասական միջոց կը դառնայ, գործիք, երբ կորսնցնէ իր առաքինութիւնը, իրողութիւնները թաքցնէ կամ ձեւափոխէ: Կրնայ շեղել դատողութիւնները եւ ընտրանքները:

            Միշտ խստաբիբ պէտք է հսկել, որ լրագրողներ եւ մամուլ զիջումներ չընեն ինչ կը վերաբերի իրենց անկախութեան: Բայց անոնք ինչպէ՞ս կրնան տէր ըլլալ եւ տէր մնալ իրենց անկախութեան:

            Կը յուզուինք գեղեցիկ տարազներով, օրինակ, երբ կը խօսինք իտէալ կառավարութեան մասին, կ’ըսենք՝ կառավարութիւն ժողովուրդով եւ ժողովուրդին համար, որ ժողովրդավարութեան իտէալն է: Բայց երբ խօսքի ազատութիւնը կը սահմանափակուի, երբ լրագրողները եւ հրապարակագիրները կը հակակշռուին (չեմ գործածեր գրաքննութիւն եզրը), մանաւանդ Վոլթէրի նշած ձեւով, երբ տգէտներն ու անհանդուրժողները կը հակակշռեն օրէնքները եւ ուժը, մասնաւորաբար տնտեսական միջոցներու ծորակներով, կը ստեղծուի քէնի եւ կիրքի մթնոլորտ:

            Հայ մարդը, Հայաստան որպէս քաղաքացի եւ սփիւռքներ՝ որպէս բնակած երկրի քաղաքացի եւ որպէս ազգային համայնքի անդամ, քուէարկելու եւ ընտրութիւններու մասնակցելու իրաւունք ունի: Այս թէական իրաւունք կը մնայ, եթէ ստեղծուած չըլլան պայմանները տեղեկութեան, ազատ եւ հաւասար պայմաններու: Այս իրականացած տեսնելու պարտականութիւնը պիտի ստանձնէ մամուլը: Մէկ կողմէ պէտք է ըլլան ժողովրդավարութիւնը իրագործելու արդար եւ հաւասար իրաւունքներու վրայ խարսխուած օրէնքները, որ մնայուն պայքար կը պահանջէ, միւս կողմէ՝ նոյնքան էական՝ անխարդախ լուսաբանութիւնը: Միշտ պէտք է հարց տալ. խօսքի եւ մամուլի ազատութիւնը, ժողովրդավարական իրաւունքները կը չարաշահուի՞ն թէ ոչՈ՞վ եւ որոնք կը չարաշահեն եւ ինչպէս:

            Յաճախ մտածած եմ այն մասին, որ բոլոր երկիրներու մէջ, իմաստուն եւ բանիմաց անհատ մը, որ իրեն զօրավիգ կանգնող կուսակցութիւն եւ նիւթական լայն միջոցներ չունի, չի կրնար երեսփոխան, քաղաքապետ, կամ նախագահ ըլլալու յոյսը ունենալ: Հայկական սփիւռք(ներ)ի համայնքներու պարագան ալ նոյնն է՝ ընտրութիւններու պարագային: Միշտ զարմացած եմ, օրինակ, երբ Հայոց Կաթողիկոս պիտի ընտրուի, կ’ըսուի թէ 25.000 անձի համար մէկ պատգամաւորի դրութեամբ, բայց այդ ընտրութիւնը չեն ըներ համայնքի 25, 50, 100 հազար եւ աւելի անդամները, այլ Կրօնական ընկերակցութիւններու քանի մը հարիւր անդամները:

            Ուրեմն, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), տարբեր կացութիւններու համար, միշտ պէտք է նկատի ունենալ քուէ տալու կոչուած իւրաքանչիւր քաղաքացիի կամ համայնքի անդամի ժողովրդավարական լիիրաւ եւ ամբողջական մասնակցութեան իրաւունքը: Այս ընել իրաւ մամուլի պարտականութիւնն է, առաջքը առնելու համար դրամի ուժով իրաւունք ստեղծելու կացութեան եւ նոյն հիմով՝ սփիւռքեան էսթէպլիշմընթներու:

            Գաղտնիք չէ, սփիւռքի հայ մամուլը սպառման ընթերցողի եւ լսող-դիտողի հարց ունի, որոնք զինք պէտք է ապրեցնենորպէսզի ապրին իր որակը եւ անկախութիւնը, ապա թէ ոչ ան ստիպողաբար կը սպասարկէ, կորսնցնելով իր անկախութիւնը, ի հարկէ՝ լրագրողը եւ հրապարակագիրն ալ իրեն հետ:

            Եթէ մամուլին համար աւելի դժուար է իր անկախութիւնը պահել, լրագրողը եւ հրապարակագիրը այդ կրնան պահել կառչելով ճշմարտութեան, իրաւունքին եւ որակին, շրջանցելով «տիրոջ ձայնը» (his masters voice, la voix de son maître, sahabinin sessi) ըլլալու հրաժարումը:

            Ընթերցողը, ունկնդիրը, հեռատեսիլ դիտողը պիտի գիտնան, եւ ըստ այնմ վերաբերին, որ մամուլի եւ անոր աշխատաւորի ազատութեան եւ որակին առաջին հերթին պատասխանատու են իրենք: Այս արդէն քաղաքացիական իրաւ պարտականութիւն է:

            Հայկական սփիւռք(ներ)ի պարագային հայ մամուլը ընթերցողի պարտականութիւնն է, յանձնառութիւնը:

            Բայց ի՞նչ կ’ըսէ անշպար իրականութիւնը:

            Այս հարցումը պէտք է փոխադրել իւրաքանչիւրի յարկին տակ: Ըսել՝ որ ընթերցողը տէր է, տիրութիւն պէտք է ընէ:

            Կրնա՞նք:

            Այս քայլը հայրենասիրութեան, ազգային գիտակցութեան եւ հոլովուած քաղաքականացման մեկնակէտն է: